جهان اسرارآمیز رنگ‌ها

0

رنگ‌ها از زندگی ما جدایی‌ناپذیرند. آن‌ها مانند هوا همه جا حضور دارند و نقش خود را بر هر شیء و تنابنده‌ای حک می‌کنند. هیچ واقعیتی در جهان بیرون ما وجود ندارد که با مفهوم رنگ به طریقی درآمیخته نباشد. رنگ‌ها در تار و پود فرهنگ و اجتماع تنیده شده‌اند. آن‌ها نقش مهمی در زندگی عاطفی و معنوی ما بازی می‌کنند. از این‌رو شناخت رنگ‌ها و اثرات آن‌‌ها امری ضروری است. کاری که به شناخت فرد از خودش و جامعه کمک می‌کند. بر این اساس، رنگ‌ها هم از منظر روانشناختی قابل بررسی هستند و هم از منظر جامعه‌شناختی. به دیگر بیان تأثیری که رنگ‌ها بر نگاه و عواطف افراد دارند در حوزه رواانشناسی رنگ‌ها قرار می‌گیرند و تأثیر آن‌ها بر جامعه، زیست روزمره مردم، طراحی و دکوراسیون و….در حوزه جامعه‌شناسی رنگ‌ها گنجانده می‌شود. با این وجود باید بر این نکته واقف بود که بخش زیادی از نظریات و باورهای عمومی درباره رنگ‌ها در حوزه شبه علم قرار می‌گیرد و پایه و اساس متقن و علمی ندارد.

نقش‌ رنگ‌ها در محیط

دنیای پیرامون ما در تسخیر رنگ‌هاست. رنگ‌ها در آمیزش با محیط بر احساس و درک ما تأثیر می‌گذارند. اصولا اگر محیط پیرامون را ترکیبی از فرم و محتوا بدانیم؛ رنگ‌ها نقش خود را هم بر فرم و هم بر محتوا ثبت می‌کنند. از این‌رو رنگ‌ها به فرم جان می‌دهند. با وجود این‌که تأثیر رنگ‌ها به شدت متأثر از فرهنگ است و از جامعه‌ای به جامعه دیگر فرق می‌کند اما اصل مشترک در همه جوامع کوشش برای رنگ‌آمیزی محیط متناسب با فرهنگ غالب جامعه است. بر این اساس در طراحی جزئی‎ترین وسایل زندگی تا مکان‌های مربوط به زیست‌روزمره کوشش می‌شود تا متناسب با آن، رنگی که بیشترین تأثیرگذاری را دارد انتخاب شود. رنگ دکوراسیون، اتاق خواب کودک، رستوران، مکا‌های تفریحی و …..قطعاٌ از یک‌دیگر متفاوت است. این امر در تفکیک‌های فضایی نیز به خوبی مشاهده می‌شود. بیراه نیست اگر گفته شود در طراحی مکان‌های مقدس و نامقدس، ژرف‌ترین نکته رنگی است که در آن به کار می‌رود.

 

رنگ‌های سرد و گرم

هرچند دسته‌بندی رنگ‌ها به رنگ‌های سرد و گرم امری کاملاً ذهنی است و به احساسات و عواطف آدم‌ها بازمی‌گردد اما فراگیری جهانی تأثیر آن‌ها این امکان را فراهم می‌آورد که به مقوله‌بندی‌هایی همچون سرد و گرم با جدیت بیشتری اندیشیده شود. بر این اساس رنگ‌های طیف گرم، شور و هیجان بیشتری ایجاد می‌کنند و در برانگیختن عواطف تأثیر بیشتری دارند اما رنگ‌های طیف سرد آرامش‌بخش‌تر هستند و احساس‌هایی همچون بی‌تفاوتی و اندوه را دامن می‌زنند. اصولاً رنگ‌های طیف قرمز، گرم و رنگ‌های طیف آبی سرد هستند. رنگ‌های طیف قرمز مانند زرد و نارنجی سبب بروز احساسات گرم و پرشور تا هیجان‌های شدید عاطفی و خشم و عصبانیت می‌شوند. مثبت‌گرایی، نشاط، خلاقیت، امیدواری و احتیاط پیامد رنگ‌های گرم است. در مقابل، رنگ‌های طیف آبی مانند ارغوانی و سبز احساس‌های همچون غم و تنهایی را به فرد منتقل می‌کنند و با کاهش ضربان قلب و سرعت تنفس، فرد را به آرامش می‌رسانند. از این رو مثلاً از رنگ‌های طیف قرمز که اشتهاآورتر هستند در رستوران‌ها بیشتر استفاده می‌شود تا طیف رنگ‌های آبی.

رنگ و شکل

در باب تناسب رنگ و شکل نظریه‌های متفاوتی ابراز شده است. بسیاری بر این باورند که شکل‌ها بالذات معانی زیباشناختی خاص خود دارند. مثلا مربع؛ وزن و حدود مشخصی القاء می‌کند و حسی از امتداد و حرکت را به بیننده منتقل می‌کند، مثلث؛ ستیزه‌جویانه و تهاجمی است و تصویری از صور صلب تفکر دارد و دایره؛ ملایم و معتدل است و معانی آرامش و آهستگی و سیلانی روح را با خود به همراه دارد. بر این اساس کوشش می‌شود تا تناسبی بین این سه شکل اصلی و سه رنگ اصلی برقرار شود. برای نمونه تناسب زیادی بین رنگ قرمز و مربع، رنگ زرد و مثلث و رنگ سبز و دایره وجود دارد. این امر کمک زیادی به معماران در طراحی می‌کند.

اقلیم، معماری و رنگ

اگر پذیرش تناسب بین شکل و رنگ با چند و چون همراه باشد، تناسب بین معماری و رنگ امری قطعی و تجربه‌شده است. بشر از دیرباز کوشیده است تا با تفکیک بناها از یکدیگر، رنگی در خور هر یک بر آن بپاشد. رنگی که با محیط فرهنگی هر قوم و ملتی سازگاری دارد و در هر برهه تاریخی ممکن است دیگر شود. آبی فیروزه‌ای گنبدهای ایرانی، دیوارهای قرمز پکن، سقف‌های زرد رنگ چینیان، نارنجی معابد هندوان، سبزی کف بناهای مصر باستان، سفیدی بناهای مدرن غرب و …..همه در این راستا قابل تعریف است. اصولا معماری مناطق سردسیر از معماری مناطق گرمسیر نه فقط در شکل بلکه در رنگ نیز متفاوت است. همواره کوشیده شده است در مناطق سردسیر از رنگ‌های گرم و در مناطق گرمسیر از رنگ‌های سرد استفاده شود. در آزمایشی مشخص شد که بین دو آتلیه که یکی با رنگ سبز – آبی و دیگری با قرمز – نارنجی رنگ شده باشد ۵ تا ۷ درجه اختلاف حرارت از طریق ذهنی احساس می‌شود. به عبارت دیگر کسانی که در آتلیه سبز رنگ هستند در ۱۵ درجه سانتیگراد احساس سرما می‌کردند اما در اتاقی با رنگ قرمز نارنجی ۱۱ تا ۱۳ درجه سانتیگراد نیز احساس سرما نمی‌کردند. رنگ آبی- سبز جریان خون را کند و رنگ قرمز- نارنجی همانند داروی محرکی است که باعث حالت هیجانی و تسریع جریان خون در بدن می‌شود. یکی از کاربردی‌ترین استفاده رنگ‌ها، تفکیک و تعریف فضاست. تمایز میان فضاهای مقدس و نامقدس، عمومی، خدماتی و کاربردی عموما با رنگ صورت می‌گیرد. یکی از راهکارهای تمایز این فضاها کاربرد صحیح رنگ‌هاست که امکان طراحی فضاهای خوانا با قابلیت درک بصری را ممکن می‌سازد.

رنگ‌ها و دکوراسیون داخلی

رنگ‌ها هر کدام خصوصیات ویژه خود را دارند. قرمز رنگ شور و هیجان، آبی رنگ آرامش و تعادل، زرد رنگ امیدواری و احتیاط، سیاه رنگ قدرت و سلطه، نارنجی رنگ صمیمیت و ….. بر این اساس کوشیده می‌شود در دکوراسیون داخلی از روانشناسی رنگ‌ها کمک گرفته شود. مثلا رنگ سبز اگرچه برای سرویس‌های بهداشتی مناسب است، به علت عدم انعکاس رنگ پوست، در سالن‌های پوست و زیبایی و حتی بوتیک‌ها و فروشگاه‌های لباس استفاده نمی‌شود، رنگ‌های طیف قرمز از آن‌جا که سبب تحریک اشتها می‌شوند بیشتر در ناهارخوری، رنگ آبی بیشتر در اتاق خواب و به دلیل قابلیت فوق‌العاده رنگ مشکی در ترکیب و چینش با دیگر رنگ‌ها برای هارمونی بخش‌های مختلف، و …..استفاده می‌شود.

رنگ‌ها در تبلیغات و بازاریابی

نقش رنگ در تبلیغات و بازاریابی، قدمتی به اندازه خود تبلیغات دارد. پیش از ظهور رسانه‌های چاپی، نقش رنگ در تبلیغات حکومت‌ها، ادیان و ایدئولوژی‌ها بسیار مهم و اساسی بود. اما با ظهور رسانه‌های چاپی، استفاده از رنگ شکل تخصصی‌تری به خود گرفت و نقش آن در طراحی و فروش نهایی کالا و محصولات در مرکز توجه قرار گرفت. با شکل‌گیری و گسترش آژانس‌های تبلیغاتی، جایگاه رنگ در تبلیغات و فروش رشد بسیاری کرد. آگاهی از نقش رنگ در فروش کالا چندان دشوار نیست. امروز در مورد این نقش و تأثیر آن در تبلیغات و برندسازی توافق وجود دارد. به همین خاطر بسته به نوع محصول و رده‌بندی مخاطبان، متناسب‌ترین و تأثیرگذارترین رنگ به کار می‌رود.

رنگ‌ها همه جا هستند

تصور جهانی بدون رنگ همانقدر دشوار است که وجود جهانی بدون هوا. اگرچه رنگ‌ها در هر فرهنگ و اقلیمی معنای متفاوت و گاه حتی متضادی دارند اما این امر آنقدر عمومیت ندارد که از زبان جهانی رنگ‌ها سخن نگوییم. رنگ‌ها با احساسات و عواطف انسانی سر و کار دارند و به محیط معنا می‌بخشند. شناخت رنگ‌ها کمک می‌کند تا فرد درک بهتری از محیط اطرافش داشته باشد. رنگ‌ها را باید شناخت، آن‌ها همه جا هستند.

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.