تهران از آقا محمد خان قاچار تا امروز

1

۲۳۲ سال از آن هنگام که آقامحمدخان قاجار، تهران را به عنوان پایتخت برگزید می‌گذرد. از آن روزگار تا امروز؛ تا طهران، تهران شد فراز و نشیب‌های زیادی پشت سر گذاشت. شهری که ریشه‌هایش در تاریخ گشن‌شاخ باستانی شهر ری بود آرام‌آرام پر و بال گشود و سایه‌اش را بر همه خاک ایران گسترد. تهران تا پیش از ظهور پهلوی نخست تغییر و تحولات آن‌چنان بزرگی را از سر نگذراند. قجرها مردمانی ایلیاتی بودند و شهر را سیاه‌چادری بزرگ می‌دیدند که چند دروازه خوش نقش‌ونگار بسش بود. تغییرات بزرگ اما در دوران پهلوی اول پدیدار شد. خیابان‌ها نو شد و ساختمان‌های بزرگ سبک ایران باستان جای ابنیه قدیمی را گرفت. بخشی از میراث تاریخی و فرهنگی طهران در این دوره نابود شد و طهرانی که به پهلوی دوم رسید شهری بود آماده بزک شدن. در این گیرودار بود که تهران خلق شد. تهرانی که هرچند هنوز مردمان طهران را در خود داشت اما تندباد مدرنیزاسیون با شتاب بر آن می‌توفید. تندبادی که دگرگونی‌های بزرگی پدید آورد و ریخت و قواره شهر را دچار تغییرات زیادی کرد. هجوم تند مردم از روستاها و شهرهای کوچک به سوی پایتخت و مستقر شدن آن‌ها در حواشی شهر و بافت مرکزی تهران بخشی از تغییرات بزرگ پیش رو بود. این‌گونه تهران به ما به میراث رسید. شهری که خوب یا بد، زشت یا زیبا شهر ماست. شهری که مردم، مدیران و هنرمندانش برای شنیدن بوی بهبودی از اوضاعش هم‌نظر هستند و قدم‌هایی نیز برای همگام شدن برداشته‌اند. آنچه الهام‌بخش ما برای انتشار سلسله نشریات «ساخت‌وساز تهران» بود نیز همین قضیه است. همان‌گونه که می‌دانیم شهر تهران با آسیب‌های زیادی دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ آسیب‌هایی که طیف بزرگی از مسائل اجتماعی تا محیط‌زیستی را در برمی‌گیرد. این مسئله زمانی بغرنج‌تر می‌شود که وضعیت نابسامان ساخت‌وساز این کلانشهر را مدنظر قرار بدهیم. واقعیت این است که حدود ۵درصد از شهر تهران در بافت فرسوده و ناکارآمد شهری قرار دارد در حالی‌که ۱۵درصد از جمعیت تهران در این بافت سکونت دارند. این آمار هنگامی شکل فاجعه به خود می‌گیرد که بدانیم حدود ۷۰درصد از نیازمندان مسکن در همین محدوده سکونت دارند. به یقین کنار هم گذاشتن این آمار نشان می‌دهد که شهر ما هنوز فاصله زیادی از آنچه شهر خوب نامیده می‌شود دارد. شهری که هنوز زیرساخت‌های شهری مناسبی ندارد، از شبکه معابر درست و استانداری برخوردار نیست، بلندمرتبه‌سازی‌های غیراصولی نفسش را بند آورده است، از امکانات تفریحی، آموزشی و هنری متناسب با سرانه جمعیتی‌اش برخوردار نیست، حقوق شهروندی در آن رعایت نمی‌شود، آلودگی هوا، بصری و شنیداری در آن موج می‌زند و در یک کلام شهر آرامش‌بخشی نیست. با این وجود تهران؛ شهر ما و به معنای دقیق کلمه زیستگاه ماست. امری که مورد تأیید همه کسانی است که در صفحات پیش رو با آنان درباره شهر تهران، وضعیت کنونی تهران، وضعیت آرمانی این شهر و ویژگی‌های شهر خوب گفتگو شده است. کوشش ما این است که در هر شماره «ساخت‌وساز تهران» این مباحث را از منظر مدیران شهری، مدیران ساختمانی، جامعه‌شناسان، روانشناسان، اقتصاددانان، معماران و شهرسازان و گروه‌‎های مرجع مانند هنرمندان، ورزشکاران و بازیگران سینما و تئاتر بررسی و واکاوی کنیم. بی‌تردید هر قشر و گروهی متناسب با نوع و سبک زندگی، مسئولیت مدیریتی و جایگاه شهروندی در مورد ویژگی‌های کنونی شهر تهران، ناهنجاری‌ها، امکانات و توانایی‌های بالقوه یا موجود این شهر ایده و نظری دارد که برای تصمیم‌گیران حوزه مدیریت شهری راهگشاست. اکنون که مدیریت شهری تهران پوست انداخته و تیم پرانگیزه و بابرنامه‌ای هم در شورای شهر و هم در شهرداری تهران سکان تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی را برعهده گرفته است؛ جای خالی نشریه ساخت‌وساز تهران بیشتر به چشم می‌خورد. نشریه‌ای که حلقه ارتباطی گروه‌های مختلف ساکن شهر تهران چه در حوزه عملی و چه در حوزه نظری و آکادمیک با مدیران و برنامه‌ریزان باشد. همه کوشش ما در این سلسله نشریات این است که باب گفتگوی احسن را میان این گروه‌ها بگشاییم. باشد که کارهایمان در مسیر تحقق شهر خوب برنامه‌ریزی شود.

یک دیدگاه

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.