شیگرو بان؛ معلم کلاس انسانیت

0

شیگرو بان؛ معلم کلاس انسانیت

شیگرو بان؛ معلم کلاس انسانیت شیگرو بان (Shigeru Ban) در سال ۱۹۵۷ میلادی در شهر توکیو، پایتخت کشور ژاپن چشم به جهان گشود. بان مسیر آموزش خود را از دانشگاه هنر توکیو (Tokyo University of the Arts) آغاز کرد و سپس در بازه سال‌های ۱۹۷۷ تا ۱۹۸۰ در مؤسسه معماری کالیفرنیای جنوبی (Southern California Institute of Architecture) به تحصیل پرداخت. وی به محض اتمام تحصیل خود در این انستیتوی برجسته، در مدرسه معماری اتحادیه کوپر (Cooper Union’s School of Architecture) درس خود را ادامه داد و در سال ۱۹۸۴ فارغ‌التحصیل شد. گفتنی است این هنرمند ژاپنی فعالیت حرفه‌ای خود را در سایه همکاری با دیگر معمار شهیر ژاپنی آراتا ایسوزاکی (Arata Isozaki) در سال ۱۹۸۵ آغاز کرد.

زلزله کوبه

بسیاری شیگرو بان را بر حسب نگرش و سلیقه منحصر‌به‌فرد او درگزینش متریال‌های کاغذی می‌شناسند و بخش جدی شهرت جهانی او نیز بر پایه همین گزاره حاصل شده است. سال ۱۹۹۵ بان در جریان پروژه‌ای بسیار ویژه نخستین تجربه مهم خود را رقم زد. او از کاغذ و مقوای بازیافتی در ساخت سازه‌های موقت برای قربانیان زلزله کوبه در ژاپن بهره گرفت.

پنج معمار نیویورک

دوران آموزش و تحصیل بان در مدرسه کوپر یونیون تأثیری شگرف و کلیدی در ساختار فکری و سلیقه اجرایی او گذاشت. علاقه او به پنج معمار نیویورک (The NewYork Five) که سبب گرایش او به این محیط آموزشی شد، شاید مهمترین تصمیم حرفه‌ای او تاکنون بوده است. این در حالی بود که در آن زمان ۳ عضو از پنج معمار نیویورک در مدرسه کوپر یونیون تدریس می‌کردند. گفتنی است پنج معمار بزرگ نیویورک در تاریخ معماری آمریکا به گروهی معمار برجسته و مدرنیست گفته می‌شد که پیرو سبک لو کوربوزیه و فیلیپ جانسون بودند و در جریان انتشار کتاب Five Architects در سال ۱۹۷۲ به این نام شهرت یافتند. این معماران شامل جان هیدوک، مایکل گریوز، پیتر آیزنمان، ریچارد مایر و چارلز گواثمی می‌شوند.

ردپای هیدک

شیگرو بان؛ معلم کلاس انسانیتتأثیری که جان هیدک بر شگیرو بان می‌گذارد در آثار و معماری‌های نخستین او به روشنی عیان است. این معمار ژاپنی گام‌هایی بسیار استوار در مسیر خلق روش‌هایی جدید برای سازه‌های ساده و نو برداشت و نتیجه این تلاش ویژه در نهایت به آثاری کم‌نظیر انجامید. شیگرو بان در ادامه اندیشه و سبک هیدک فعالیت‌های عمده خود را از پروژه‌های مسکونی و خانه به‌عنوان کلیدی‌ترین فضای زندگی آغاز کرد. بر این اساس ردپای هیدک در این پروژه‌ها کاملاً محسوس است. بان در پروژه‌ خانه‌ای در سال ۱۹۸۷ به‌پشتوانه تأثیر هیدک بر ذهنیت خود، از دیوار‌هایی با انحنای بالا و مدور پیرامون فضای داخلی بهره گرفت. به گونه‌ای که این دیوار استوانه‌ای شکلی فضای سرویس بهداشتی، آشپزخانه و حمام را در خود جای داد.

پلی در ارتفاع

نکته مهم و محوری در طراحی این ویلا محل ورود آن است که از طریق پلی بسیار خاص ممکن می‌شود. محل قرار گرفتن این ویلا یک طبقه بالاتر قرار دارد و این تمهید ویژه سبب شده است تا افراد حین ورود و خروج از زیبایی‌های جذاب این ورودی بهره کامل ببرند. دیوار U شکل، سازه‌های مستقل و بهره‌مندی از متریال و مصالح کاربردی تا مدت‌ها امضای شخصی این معمار بزرگ بود. رویکرد طراحی دیوار منحنی‌شکل سبب می‌شد تا فضاهای مکانیکی مورد نیاز کارفرما از فضای اصلی خانه جدا شود. شیگرو بان در به‌کارگیری از سازه‌های کاغذی تا جایی پیشرفت کرد که در گذر سال‌ها، موفق به طراحی و اجرای سازه‌های عظیمی به‌وسیله‌ مصالح کاغذی شد.

پاویلیون کاغذی

شیگرو بان؛ معلم کلاس انسانیتدر سال ۲۰۰۰ شیگرو بان برای طراحی پاویلیون ژاپن در اکسپوی هانوفر آلمان از سازه‌های کاغذی بهره برد و توجه فراوانی را از سراسر جهان به سوی خود جلب کرد. تم و محور اصلی طراحی در اکسپوی هانوفر محیط زیست و موضوعات مربوط به این ماجرا بود. بر این اساس وی تصمیم گرفت تا با استفاده از ضایعات صنعتی و کاغذهای بی‌ارزش به خلق سازه‌ای شگفت‌انگیز و بسیار عظیم بپردازد. اثری که بی‌شک بسترساز معرفی او در عرصه بین‌الملل بود. ایده‌ و طرح بنیادی ساخت این پاویلیون جذاب خلق تونلی از لوله‌های کاغذ همچون گنبد کاغذی بود که به‌لطف مهندسان توانمند و تمهیدات اجرایی بان به‌خوبی بر ثمر نشست. استفاده از بافتی پوسته‌ای از لوله‌های کاغذ و بدون درز در بدنه و سقف سازه مشهود است که به تقویت و بنیان آن کمک فراوانی کرده بود. همچنین بهره‌گیری از روش ساخت ساده، با فناوری پایین و در بخش‌هایی شیوه‌های سنتی در دستور کار قرار گرفت. بنابراین اتصالات از نوارهای فلزی یا پارچه‌ای طراحی شد. گفتنی است برای پوشاندن سطح روی پاویلیون معضلات عدیده‌ای در بهره‌گیری از مصالح P.V.C پیش آمد. به دلیل اینکه PVC از زباله حاصل نمی‌شود در نتیجه از فهرست مصالح بیرون آمد و به شکلی کاملاً اتفاقی متریالی ویژه به برنامه ساخت‌و‌ساز اضافه شد. برخورد شیگرو بان با یک کیف ضد آب در یکی از روز‌ها سبب آشنایی او با خاصیت ضد آبی پارچه‌ای ویژه از نوعی برزنت نرم شد. بنابراین بلافاصه با مدیران و متولیان کارخانه تولید آن کیف مکاتباتی صورت گرفت تا تعداد زیادی از آن‌ها از سوی مجموعه ساخت پاویلیون ژاپن خریداری و در پوسته خارجی مجموعه استفاده شود.

شیوه طراحی

روش طراحی بان در پروژه‌های گوناگون از الگویی فوق‌العاده شخصی پیروی می‌کند که شامل بهره‌گیری از هندسه‌ای خاص و به‌پشتوانه سبک پنج معمار نیویورک می‌شود. این در حالی است که بهره‌گیری از خصوصیات اشکال هندسی متنوع و استفاده از دیوارها برای خلق مکان در سبک هیدک در پروژه‌های این معمار برجسته کاملاً شفاف است. توجه به سنت و فرهنگ ژاپنی، قرار دادن مردم‌ در مرکز ملزومات و سادگی محور اصلی طراحی‌های این معمار بزرگ را تشکیل می‌دهد.

نپال

در جریان وقوع زلزله مرگبار ۲۵ آوریل در سال گذشته، شیگرو بان پروژه‌ای انسان‌دوستانه بنا ساخت و برای زلزله‌زدگان این حادثه پارتیشن‌هایی از چوب طراحی کرد. هزینه کم و سرعت بالای ساخت این خانه‌ها سبب شد تا تعداد کثیری از زلزله‌زدگان از این پروژه استقبال کنند و در نتیجه بسیاری از آنان به این خانه‌ها روی آوردند.

پریتزکر

شیگرو بان در سال ۲۰۱۴ برنده سی‌و‌ششمین جایزه معتبر پریتزکر شد و بی‌تردید یکی از شاخص‌ترین و متفاوت‌ترین برندگان این جایزه معتبر محسوب می‌شود. هیئت داوران پریتزکر در بیانیه‌ای پس از اهدای جایزه به وی اعلام کردند که این جایزه مهم به پاس روحیه انسانی و مسئول شیگرو بان به او داده می‌شود. معلمی که نه‌تنها برای شاگردانش الگویی برجسته به حساب می‌آید؛ بلکه الهام‌بخش آنان در زندگی و فضای حرفه‌ای خواهد بود.

پومپیدو متز

در سال ۲۰۰۶ ساخت‌وساز پروژه مرکز فرهنگی پومپیدو متز (Centre Pompidou-Metz) در شهر متز فرانسه و هم‌زمان با تبلیغات گسترده‌ای از سوی رسانه‌های محلی و جهان آغاز شد. درست تا زمان آیین گشایش این پروژه، تمام مراحل ساخت این مجموعه فرهنگی اطلاع‌رسانی شد و بی‌تردید باید استقابل گسترده مردمی را در نتیجه این شیوه خبررسانی بدانیم. در حالی که تنها یک ماه از راه‌اندازی این مرکز می‌گذشت، بیش از یک‌صد‌هزار نفر بازدیدکننده به آن مراجعه کردند که با توجه به موقعیت این پروژه نسبت به شهر آمار قابل توجهی به حساب می‌آید. استقبال مردم و جهانگردان از پومپیدو محدود به دوران افتتاح آن نشد و روند ادامه‌دار این جریان حاکی از امتیازات گسترده و البته جذابیت‌های فرهنگی آن دارد.

پروژه توسعه شهری

پومپیدو متز در جریان پروژه کلان توسعه شهری که یک دهه پیش بنیان گذاشته شده بود بنا شد. در این برنامه راهبردی، جزئیاتی از برنامه نوسازی محله‌های شهری، ساخت مراکز تجاری و تفریحی، اعتلای محیط‌های رفت‌و‌آمد عمومی و رشد کیفی پایگاه‌های اقتصادی و اجتماعی شهر در نظر گرفته شده بود. اکنون نقش کلیدی و مهم پمپیدو در پس سال‌های اخیر و اقبال عمومی بیش از هر وقت دیگری شفاف شده است. ورود سرمایه‌گذاران خارجی و تمایل آنان به راه‌اندازی مشاغل گوناگون پیرامون مرکز پومپیدو متز نشان از موفقیت این مجموعه دارد. رئیس شورای شهر متز در همین رابطه اذعان داشت که سرمایه‌گذاری در حوزه فرهنگ لازمه توسعه شهری است. خلق این پروژه وجهه‌ای سمبلیک در شهر متز دارد و نمادی از قدرت و پیشرفت نهاد‌های شهری محسوب می‌شود. همچنین راهبردهای توسعه شهری باید به موازات توسعه اقتصادی، فرهنگی، توریستی و تجهیز زیرساخت‌های شهری انجام شود.

سقف ۱۸متری

ساخت مرکز پومپیدو ۶۹ میلیون و ۳۳۰ هزار یورو (بیش از ۷۹ میلیون دلار) هزینه در بر داشت و مساحت زیربنای آن ۱۰ هزار و ۶۶۰ مترمربع گزارش شده است. سالن اصلی این مرکز یک‌هزار و ۲۰۰ مترمربع را پوشش می‌دهد و همچنین ظرفیت‌های بسیار خوبی برای برگزاری مراسم و گردهمایی‌های بزرگ در آن دیده می‌شود. این در حالی است که به ‌لطف سقف بلند این سالن که در ارتفاعات ۶ تا ۱۸ متر طراحی و اجرا شده است، می‌توان نشست‌ها و جشنواره‌های متنوعی نیز در این بخش متصور شد.

GLTA

سقف مرکز پومپیدو یکی از برجسته‌ترین شاخص‌های ساختاری و طراحی آن است که در نخستین نگاه چشم هر بیننده‌ای را به‌راحتی می‌دزد. حالت قوسی‌شکل و شش ضلعی سقف این مجموعه با ابعادی ۵۲۰متری بر ۳ مکعب هم اندازه بنا شده است. طول این سازه ۹۰ متر و مساحت صفحه آن حدود ۸ هزار مترمربع است. همچنین در آن از ۱۶ کیلومتر چسب چوب روکش یا GLTA (Glued Laminated Timber) استفاده شده است. بر ساختار چوبی سقف این مجموعه روکشی محافظ از تفلون قرار دارد تا  در برابر هوای بیرون از این چوب‌ها حفاظت کند.

کلاه ژاپنی

نکته جالب در خصوص فرم سقف مرکز پمپیدو این است که ایده نخستین قرار گرفتن آن بر سازه از کلاهی چینی برگرفته شده است. شیگرو بان در سال ۱۹۹۰ طی سفری که به پاریس، پایتخت کشور فرانسه داشته است، کلاهی مشابه این سازه خریده بود و سپس ۱۶ سال بعد ساختمانی با همان المان و در همان کشور طراحی کرد.

نمایشگاه‌های سه‌گانه

در هریک از مکعب‌های بلند ساختمان مرکز پومپیدو نمایشگاهی متشکل از ۳ گالری یکسان قرار دارد که چشم‌اندازی زیبا از جاذبه‌های شهری نظیر ایستگاه قطار شهری و کلیسای جامع سنت اتین در آن پیش‌بینی شده است. گروه طراحی و معماری این پروژه با رهبری شیگرو بان به‌منظور ارتباط هرچه بیشتر با بستر طرح و منظر پیرامون آن، از روش‌ها و شیوه‌های متنوعی بهره برد. جهت‌گیری گالری‌های اصلی مجموعه به سمت جاذبه‌های شهری متز از جمله این راهکارها بوده است. همچنین طراحی ۲ باغ زیبا در پیرامون مجموعه نیز از دیگر ایده‌های معماران برای تأکید بر ارتباط هر چه بیشتر و تنگاتنگ معماری با گرایش عمومی بود. شایان ذکر است که باغ شمالی مجموعه پوشیده از چمن و درختان گیلاس زینتی است که به وسیله آب باران جمع‌آوری‌شده از سقف مرکز و تراس‌های اطراف مجموعه تغذیه می‌شود. باغ جنوبی به‌گونه‌ای خصوصی و با ایده باغ سنگی طراحی شده که با رستوران و تریای مجموعه مجاور است. گفتنی است طراحی فضا‌های داخلی این مجموعه از تنوع مطلوبی بهره‌ می‌برد که به دلیل کاربری‌های متنوع تعریف شده است. همچنین استفاده بسیار ساده و مینیمال از فضا کمک می‌کند تا از حداقل مصالح استفاده شود.

قطب‌ فرهنگی و هنری اروپا

با مروری اجمالی به پروژه مرکز پمپیدو در شهر متز به روشنی درمی‌یابیم مواردی نظیر هزینه‌های نامتعارف ساخت‌و‌ساز، معماری سلیقه‌ای و مجسمه‌گرا که به‌طور عام با محیط و اقلیم حاکم چندان همخوانی ندارد نیز آن را به اثری جاه‌طلبانه تبدیل کرده است. چنانچه مرکز پمپیدو بتواند از عهده جایگاهی که برای آن متصور شده‌اند برآید، باید تا یک دهه آینده شاهد نوسازی فضا‌های شهری، توسعه گردشگری و در نتیجه تبدیل‌شدن متز به یکی از قطب‌های فرهنگی و هنری در قلب اروپا باشیم.

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.