گنجینه‌های معماری اسلامی ایرانی، مدفون زیر سازه‌های بتنی

0
این روزها که در شهر قدم می زنیم، ساختمان‌هایی را در اطراف خود می‌بینیم که از پی هم از زمین سربرآورده و شمایلی را به نمایش گذاشته‌اند که هرلحظه غریبه‌تر و ناملموس‌تر می‌شوند. 
 
امروز ترکیبی از سیمان، آجر و سنگ، شهری را که زمانی جای جای آن پر از خاطره بود، هر روز برای ما غریبه تر می کنند، نماهای ساختمان های امروزی همراه با کج سلیقگی، آنقدر شبیه به یکدیگر ساخته شده و ظاهری زمخت را نمایش گذاشته اند که هیچ ارتباطی با روحیات و باورهای ایرانی اسلامی ما ندارند. 
 
قوس ناری‌ها، قوس جناغی‌ها، طاق‌های نیم‌دایره‌ای شکل، مقرنس‌کاری‌ها، جلوخان‌ها، مقصوره‌ها و صفه‌ها، قبه‌ها و گوشواره‌ها و کوشک‌ها اصطلاحاتی ناملموس در معماری امروزی هستند. 
 
این اصطلاحات همان جلوه هایی از معماری اسلامی – ایرانی اند که هویت ساز فرهنگ ساخت و ساز ما در گذشته های نه چندان دور می شدند و اینک تنها جز نامی از آنها در کتب دانشجویان معماری و عمران باقی نمانده است. 
 
** معماری اسلامی زمینه‌ساز آرامش‌بخشی به روح و جسم انسان‌هاست 
 
سیده شبنم فاطمی از مدرسان دانشگاه با اشاره به تعریفی از معماری اسلامی گفت: معماری اسلامی برداشت های متفاوتی در جامعه دارد که یکی از آن ها شامل ‘معماری دوره اسلامی’ می شود که از نظر تاریخی زمان مشخصی دارد و از قرن اول هجری تا زمان قاجاریه مجموعه های تاریخ معماری اسلامی را شاهدیم. 
 
وی افزود: معماری اسلامی تعریف دیگری دارد که شامل معماری مبتنی بر تفکر اسلامی می شود و زمان و مکان مشخصی ندارد. 
 
معماری اسلامی در حقیقت پیوند مناسبی را با فطرت بشری همساز کرده است اظهار داشت: یکی از مولفه های معماری اسلامی در بحث ‘نور’ خلاصه می شود که نقش موثری در ساخت و سازها ایفا کرده است و در معماری اسلامی به شکل ویژه ای شاهد توجه به مبحث نور هستیم. 
 
وی با اشاره به دیگر مولفه‌های معماری اسلامی بیان داشت: معماری اسلامی در حقیقت زمینه ساز آرامش بخشی به روح و جسم انسان ها است و طاق های بلند و گنبدی و پنجره های شیشه ای بلند و جذاب نقش بسزایی در تامین آسایش و آرامش انسان ها ایفا می کنند. 
 
وی با تاکید بر این که استفاده از معماری اسلامی باید در کشور نهادینه شود بیان داشت: ظاهر شهرها از آشفتگی برخوردارند و دچار نابسامانی هستیم این در حالی است که زمانی که به تاریخ خود نظر می کنیم شکوه و اعتلایی در معماری داشته ایم و باید به آن زمان برگردیم و نیازمند معماری اسلامی هستیم. 
 
** منفعت‌های ریالی مانع از حفظ حریم خصوصی 
 
فاطمی در ادامه گفت: بافت های قدیمی شهرها یکی از با شکوه ترین مناظر معماری ایرانی اسلامی را به نمایش می گذارند و یکی از مسائل مهم در این زمینه پای بندی معمار به اصول و اعتقاداتش است. 
 
وی افزود: آن چه در معماری اسلامی چشم نوازی می کند ساختار درون گرای خانه ها به منظور حفظ حریم خصوصی افراد است و می توان آرامش حاکم بر داخل این خانه ها را از بیرون نیز درک کرد. 
 
وی اظهار داشت: تا زمانی که تفکر حاکم بر ساخت و سازها در شهر قم مبتنی بر منفعت طلبی و کسب سود بیشتر باشد در معماری اسلامی راه به جایی نخواهیم برد و این در حالی است که یک معمار و مهندس ساختمان نسبت به این که ساخت ۲۰ طبقه آپارتمان ممکن است اشراف دید را بر منازل همسایگان ایجاد کند جهل ندارد اما منفعت ریالی باعث می شود که از کنار واقعیت بگذرد و تا زمانی که معماری بناها با جهل و منفعت گره خورده باشد نمی توانیم تفکر اسلامی را در آن احیا کنیم. 
 
وی ابراز داشت: متاسفانه اکنون بسیاری از قوانین اجرا نمی شود و حتی به آن قانع هستیم که اگر قانونی نیز بد است اجرا شود بهتر از بی قانونی است اما در میان اهالی فعال در ساختمان سازی پای بندی زیادی به قانون نداریم و مهندسان، مالکان و پیمانکاران به دنبال مفری برای فرار از قوانین هستند. 
 
**معماری در جامعه امروز یک هنر فراموش شده است 
 
سامانی در ادامه اظهار داشت: در واقع به هیچ عنوان نمی توان اسم معماری امروز را معماری اسلامی گذاشت و باید بگوییم معماری در جامعه امروز یک هنر فراموش شده است و فارغ از این که تا چه اندازه ورود ضابطه در این مساله مفید و راهگشا تلقی شود، شکی نیست که فقدان ضوابط کافی و تعلل سازمان های تصمیم گیرنده منظر شهری در این سال ها، فرصت طولانی را برای قدرت نمایی سازندگان سبک های غربی ایجاد کرده است. 
 
عضو سازمان نظام مهندسی ساختمان استان قم افزود: از آنجایی که در هیچ جایی از قرآن و حدیث نیامده که معماری اسلامی باید چگونه باشد اما ممکن است یک معمار اسلامی با الهام گرفتن از آیات، فضا، حجم و رنگ یک ساختمان را در نظر بگیرد، به علاوه معماری اسلامی تنها به گنبد و قوس ساختن نیست لذا برگزاری همایش‌ها در راستای آموزش و ایجاد دیدهمگانی و همچنین تدوین برنامه‌های تخصصی اجرایی و نظارتی به عنوان پیش زمینه این اقدام ضروری به شمار می روند. 
 
سامانی در ادامه بیان کرد: اسلام برای معماری یک الگوی ذهنی معرفی می‌کند که این الگوی ذهنی در هر شرایطی ثابت است و اصل مهم در اسلام این است که خانه مسلمان باید به گونه ای باشد که از دید بیگانه مصون باشد، ومهم به شیوه مسلمانی زندگی کردن است نه اشکال صوری خانه ها. 
 
وی ادامه داد: شهر باید از هر نظر وجهه اسلامی ایرانی خود را حفظ کند، ما باید میراث دار الگوهای گذشته باشیم و لازم است در راستای اجرای طرح ایرانی اسلامی شدن شهر و ساختمان ها همه در شهر این اصول را رعایت کنند و صرفا این امر به ساختمان ها و نمای آنها معطوف نشود، علاوه بر نمای ساختمان ها، نقشه داخلی ساختمان ها نیز باید از اصول ایرانی اسلامی تبعیت کند چرا که زیستن انسان در قالب فرهنگ دینی و اسلامی که اصول و ارزش های الهی، اسلامی و انسانی در آن مورد توجه قرار گیرد. 
 
وی افزود: محیط فردی و خانوادگی یکی از محیط هایی است که در سبک زندگی اسلامی مورد توجه قرار گرفته و طراحی این فضاها باید متناسب با سبک زندگی اسلامی باشد. 
 
سامانی اظهار داشت: اگر قرار است در عرصه معماری و شهرسازی به ویژه در شهرها تغییراتی ایجاد شود، باید از نهادها و سازمان های نظارتی ساخت و ساز آغاز کرد و نهادهایی هم چون سازمان نظام مهندسی کشور، وزارت مسکن و شهرسازی و انجمن مهندسان ایران می توانند در نظارت و کنترل معماری و شهرسازی اصیل ایرانی، فرهنگ سازی و در رفع نابسامانی های معماری افسارگسیخته ی امروز نقش بسزایی داشته باشند و به همین خاطر، کنترل بر چگونگی طراحی و اجرای ساخت وسازهای شهری، باید به گونه ای مستمر و موثر انجام شود. 
 
وی بیان داشت: متاسفانه امروزه در عرصه معماری معاصر، دچار نوعی خودباختگی فرهنگی شده‌ایم از این رو برای شهرسازی همخوان با معماری ایرانی ـ اسلامی باید برنامه ریزی جامع و دقیق داشت از سوی دیگر تلفیقی از ایجاد معماری ایرانی – اسلامی و معماری مدرن در شهرسازی جدید ضروری است و باید شراطی فراهم شود تا در کنار استفاده از تکنولوژی که در معماری مدرن وجود دارد، از معماری سنتی هم در شهرسازی جدید استفاده شود تا تاثیرگذاری فرهنگی لازم هم به این وسیله در شهرسازی جدید لحاظ شود. 
 
وی ابرازداشت: احیای معماری اسلامی – ایرانی در شهر ها مستلزم برنامه ریزی های صحیح شهری و حمایت و استقبال مردم از این شیوه های معماری های اصیل است و امری که با تحول در سبک زندگی مردم زمینه ساز تحول چهره شهر را فراهم خواهد کرد. 
 
سامانی با اشاره به معماری و شهرسازی قم اظهار داشت: متاسفانه به معماری و شهرسازی امروز شهر قم، نمی توان عنوان اسلامی را نسبت داد و تقلیدهای ناصحیح از غرب در معماری و شهرسازی موجب شده که شهر امروز ما با مساله بحران هویت روبه رو باشد و باید برای رفع این موضوع، معماری اسلامی ایرانی در قم با قوت انجام شود. 
 
وی ادامه داد: در این راستا، با عنایت به ناهمگونی نمای ساختمانها در سطح شهر قم و در راستای فرمایش مقام معظم رهبری بر رعایت اصول معماری اسلامی ایرانی دستور العملی جهت ارتقا کیفی سیماومنظر شهر مقدس قم متناسب با جایگاه این شهر در جهان اسلام تهیه و به تصویب رسیده است.
 
یکی شدن حال و پذیرایی یا همان اندرونی و بیرونی خانه‌های قدیمی، کم حجم شدن فضای باز حیاط، ایوان و بالکن‌ها، اشراف دید از پنجره‌های هر منزل به منازل دیگر و بروز پیدا کردن نماهای متفاوت با فرهنگ و اصول ایرانی اسلامی در حقیقت همان سوغات معماری غربی برای ما هستند. 
 
معماری اسلامی تنها طاق بلند، پنجره‌های رنگی یا گل و بته‌کاری ظاهری در ساختمان‌ها نیست بلکه ریشه در روح و روان و فرهنگ اصیل ایرانیان دارد و معماری ساختمان‌ها با تفکرات معمار مسلمان ساخته می‌شود.
 
 
منبع: خبرگزاری ایرنا

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.